Život da bude pesma,
a ne bojno polje.
Ne strah i besane noći,
već radost mirnoj zori.
Hoćemo gradove bez dima,
i nasmejana lica.
Cvetaju vrtovi,
i sijaju pustinje,
okeani pevaju o nežnosti,
ogromne su planine – ljubavi.
Vetrovi da donose mir,
ne odjeke bombi
i plač gladne dece.
Ulice da budu rajske bašte,
ne krvavi rovovi.
Svet da se uzdigne ka svetlosti
iz tame koja ga je prekrila.
Zaljubljeni bezbrižno da šetaju,
pesnici o dobroti da pevaju,
a ne o mržnji, patnji i zlu – na dnu.
Nijedna bomba uspavanku da ne utiša,
ni rat ne ukrade izlazak sunca.
Neka niko nikad ne zaboravi –
život nam je dat da se živi,
ne da se gubi.
Ustani, svete.
Ne u besu, već u divljenju.
Ne u osveti, već u zagrljaju.
Život da bude pesma,
a ti i ja – njeni stihovi.
Hvala Ti, Bože, što si mi darovao dušu, pamet i glas, glasom put, a putem duše – saputnike, da u svakoj reči odzvanja: Tvoje ime.
Ti si Onaj koji je znao svaku moju grešku pre nego što sam je učinio, svaki trenutak kada sam bio daleko od Tebe, i svaki drhtaj srca koji sam skrivao.
Hvala Ti za one što čitaju, za one što odbacuju, za one što me vole u tišini, i za one što me kamenuju u buci, jer i njih si Ti uvezao u moje rečenice.
Ko pročita i jedno slovo – njegov dah je već svedočanstvo, njegovo oko već je ogledalo Tvoje volje, njegova duša već je most između Tebe i mene.
Ti si učinio da ne pišem za sebe, već da svako slovo bude svedočanstvo Tvoga daha, iskra što razdvaja laž od istine, trag u pustinji koji vetar ne briše, već ostaje da pokaže put onome ko luta između svetlosti i tame.
Zahvaljujem onima što me vole, jer ljubav je Tvoja senka. Zahvaljujem i onima što me mrze, jer mržnja je samo nerazumljiva glad za Tobom.
Ti što spajaš robove i knjige, Ti što saplićeš misao da bi pala pred Tvoju istinu, učini da svaka moja misao bude Tvoja poruka, učini da svaka moja reč bude Tvoj pečat.
I kad zaćutim, neka govori pesak. I kad potonem, neka uzleti pero. Jer ništa nije moje – sve je Tvoje, i svaka ruka što otvara knjigu jeste Tvoja ruka, i svako oko što klizi po slovima jeste Tvoje oko.
Zahvaljujem Ti, što me vezuješ sa čitaocima, u ljubavi i u raspravi, u svetlosti i u tami, u istini i u zabludi – jer sve vodi samo ka Tebi, i Tvojoj milosti.
Stars are clashing Comets are crashing The Moon is on fire The Sky is collapsing Grinding the ground Suffocating fumes Furrows over tombs Fractured roofs and dreams Temples and bridges Slaughtered eagles Poisons trickling Roots and weeds torn into parts The ground is swallowing cities and ramparts
Blackout The deafening hum of the wreck and ruin The landslide is blistering
This is the last of all hours The fires of thunder are rumbling Scorching the pastures and the flocks Crumbling the hills into rocks Molten steel is spilling Again, like it did before The sun will rise no more.
This hour of darkness Will erase all rhymes and verses, Fairytales, fables, and poems. Time is up. Both the streets of cobblestone and the shadows, Swallowed by the cavernous infernos
Yet high upon the summit, On the Star of Salvation, From down below, like a boomerang We can hear an echo Of the Big Bang!
At the threshold of the end At the dawn of infinity Through the rim of Heavenly Gates Something is flickering tenderly .
Bombs and screams Resonating beams, throughout the universe. Thousands of mothers are fleeing, Dead babies in their arms. And everyone is pretending to be Deaf and blind, you, as well as humankind.
My Gaza is bleeding. Dead bodies are piling up. For cats, and snakes, and rats, a feast. And not a single word, at least, From you or anyone.
A battle is waging, The truth is invisible to the eye, Bleeding is the earth and the sky. Everything is crumbling and disappearing. Not a single tear is left to cry, To quench the thirst of blood-drenched soil. All is dust and smoke in this mortal coil.
The killers are on a killing spree, Schools, bridges, and hospitals are their playing grounds. Even the birds will flee, Flowers and grass will no longer be, Even the ants will not be left living.
No water, no electricity Cold, crying nights, Hungry babies, like icicles, Frozen like the blocks of ice.
The monsters are slaughtering all in their way, All’s banished and barren in their trail, If only the blood money they are making could shut down their laughter, their song, and their cursing.
There is no one to stand up to them, not you, not anyone, to stop them.
All that remains is ruin Body parts below the dust, Bloody feet, fingers, And hair, children’s hands Graves abounding Dust to dust!
And in the hands of a dead mother A crying baby, Blood flows into a sea, But Life will prevail, To suffer – know this: Allah will not agree. Gaza, her name will be!
Saša Milivojev, Intervju, Ekspres Magazin, o5.06.2024. Objavio Srećko Milovanovič
Književnik Saša Milivojev, autor romana “Dečak iz Žute kuće“, čiji su literarni radovi prevedeni na dvadesetak jezika, vraća se na srpsku književnu scenu posle više od decenije, kako sam kaže, “izuzetnog stvaralačkog lutanja“.
Milivojev se vraća sa novom zbirkom poezije “Svetski bol“, koja predstavlja kreaciju na tri jezika – srpskom, arapskom i engleskom.
Autor je proveo godine po svetu stvarajući ovu zbirku, istražujući duboke emocionalne i egzistencijalne teme kroz svoje lično iskustvo, ali i kroz širi društveni kontekst. Recenzije za ovu zbirku napisali su profesor emeritus dr Rade Božović, nekadašnji dekan Filološkog fakulteta, i profesor dr Mila Alečković, čuveni stručnjak iz oblasti psihijatrije i psihologije.
U intervjuu za nedeljnik “Ekspres“ Saša Milivojev otkriva detalje tematike knjige “Svetski bol“, priča o svom stvaralaštvu i putovanjima po svetu i otkriva da li ga je svet današnjice promenio.
Kako biste okarakterisali novu zbirku poezije “Svetski bol“?
“Iako je depresivna, strašna, teška, horor priča, nadam se da će čitaoci pronaći svoje mesto u ovim stihovima, da će ih emotivno pogoditi i inspirisati da razmišljaju o širim društvenim i filozofskim pitanjima, da razmišljaju o tome šta svako od nas može da uradi da promenimo svet u kakvom živimo. ’Svetski bol’ je delo koje teži da poveže ljude i da podstakne dijalog o univerzalnim temama koje nas sve dotiču, bez obzira na naše različite životne okolnosti. Želim da ’Svetski bol’ bude iskustvo koje će ostaviti trajni utisak i inspirisati ljude da sagledaju svet iz različitih perspektiva.“
Zašto je naslov knjige “Svetski bol“?
“Ne samo zato što je svetski bol bitna tema u istoriji književnosti, moja prijateljica pokojna Isidora Bjelica govorila mi je da i ona i ja bolujemo od veltšmerca, i da tu leka nema. Pošto je u mojoj percepciji sveta – svet ravnodušan prema svetu ovakav kakav zaista jeste: užasan, i lep i odvratan, i divan i jadan, i okrutan, zloban, ljudima treba servirati sve te slike užasnog sveta, u nadi da ćemo posmatranjem takvih slika poželeti nešto da promenimo, da postanemo bolji ljudi. To je način da se izazove empatija i saosećanje prema svim ljudima koji prolaze kroz teške trenutke. Pojam Weltschmerz označava osećaj melanholije i tuge koji proizilazi iz svesti o nesavršenostima sveta i nespojivosti između stvarnosti i idealizma. Naslov ’Svetski bol’ reflektuje osećaj duboke patnje i razočaranja zbog stanja sveta. Ukazuje na dubinu emocionalnog iskustva koje čitaoci mogu očekivati u knjizi. ’Svetski bol’ sugeriše na teme koje se tiču trauma. Moja poezija nije samo lični vapaj, lični bol, nego kolektivni, vapaj svih ljudi na planeti koji osećaju žalost, bespomoćnost i bes zbog nepravde ili patnje koju svet doživljava. Koncept ’Svetskog bola’ podseća nas na našu međusobnu povezanost i odgovornost prema drugima te na važnost solidarnosti i aktivnog angažmana u rešavanju problema koji utiču na ljude širom sveta. Ovo je univerzalni čovečanski ep o stradanjima ljudi.“
Kad se malo istraži o čemu govori Vaša knjiga, nailazi se na stravične prizore. Zašto ste imali potrebu da pišete poeziju o takvim ljudskim patnjama, stradanjima, o jezivim monstruoznim ratnim zločinima?
“Pesnik nema prava da ulepšava stvarnost, nego da bude pošten svedok vremena. Lako je pisati o divnoj prirodi, o šumu mora, o pticama na grani, o bajkovitim plažama i ljubičicama, ali… Život nije bajka. Ako prećutkujemo stravične zločine, oni će se u budućnosti ponavljati. Kao pesnik, osećam se dužnim da istražim i izrazim stvarnost onakvu kakva jeste, bez ulepšavanja ili izbegavanja onih delova koji su bolni ili neprijatni. Moja poezija nije samo refleksija stvarnosti, već i poziv na akciju – poziv na saosećanje, razumevanje i angažovanje u stvaranju boljeg sveta za sve nas.“
Saša Milivojev – SVETSKI BOL
O kojim ratovima je tačno reč i da li su slike u Vašoj poeziji inspirisane istinitim događajima?
“Naravno, sve je istina, ništa nisam izmišljao, nije reč o fikciji, ideje sam crpio direktno iz optužnica Tužilaštva za ratne zločine i iz policijskih izveštaja, i te užasne slike, opise zločina, pretočio u stihove. Do detalja sam opisao zločine u Internatu u Gnjilanu, posledice upotrebe hemijskog oružja u Siriji, i kako deca u Jemenu umiru od gladi. Smatram da je važno da se ovi užasni događaji ne zaborave i da se o njima govori kako bi se osvetlile tamne strane ljudske prirode i podstakao dijalog o njihovim uzrocima i posledicama. Sigurno ću napisati i stihove o genocidu u Palestini. To je moja moralna obaveza, u Srebrenici nije bilo genocida, pravi genocid je ovo što se danas dešava u Gazi, 7000 mrtve dece!“
Stradanje i bol obeležili su i Vaš roman “Dečak iz Žute kuće“. Kako upoređujete jugoslovenske ratove i trenutna svetska dešavanja? Da li pesnici mogu nešto da promene?
“To što je preživeo srpski narod – nije nijedan drugi na planeti. Žuta kuća je po meni najstravičniji zločin koji se dogodio u istoriji čovečanstva. Pred očima celog sveta, više od 2000 nestalih ljudi, civila, kojima su vađeni organi! Odrana koža srpske dece letela je po celom svetu. Sa tim patnjama ništa nije uporedivo, tu je kraj, nema dalje. A kao što su jugoslovenski ratovi ostavili duboke ožiljke na društvo i pojedince, tako i trenutni svetski sukobi ostavljaju dugotrajne posledice, uključujući traumu, podeljena društva, nestabilnost, gubitak identiteta i kulturno nasleđe. Tu bi trebalo tražiti i pesničku inspiraciju. Pesnici mogu zagovarati mir, pomirenje i toleranciju kao odgovor na sukobe i nasilje. Njihove pesme mogu biti poziv na solidarnost, razumevanje i dijalog kao put ka izgradnji trajnog mira. Pesnici mogu izraziti saosećanje sa žrtvama sukoba i podići svest o njihovim patnjama kako bi inspirisali druge da se angažuju u pružanju pomoći i podršci. Pesnici podstiču empatiju i razumevanje među ljudima.“
Šta je za Vas smisao pesništva?
“Za mene, smisao pesništva leži u sposobnosti da se izraze duboke emocije, misli i iskustva na način koji nadilazi običan govor. Pesništvo nije samo umetnost izražavanja, već i put ka istini. Pesništvo je način da se uhvati suština ljudskog postojanja, da se istraži dubina duše i da se izraze kompleksne ideje kroz lepotu jezika i forme. Pesništvo je kao ogledalo koje odražava suštinske aspekte ljudskog iskustva i podstiče nas da dublje razmišljamo o svetu i sebi. Pesnik se bavi suštinom, tražeći odgovore na pitanja koja nas sve tište. Pesništvo je ontološka potraga, putovanje kroz kosmos ljudskog iskustva, gde stihovi postaju egzistencijalni testamenti. Ono što se kroz pesništvo otkriva nije samo fenomenološka slika sveta, već i transcendentna harmonija između duha i stvarnosti. Kao pesnik, preispitujem ontološke paradigme, zagledam se u ambis svetlosti i tame, tražeći smisao u tom kretanju. Pesništvo se može shvatiti kao hermeneutički proces, gde svaka reč postaje simbol, a svaki stih postaje hermeneutički ključ. Pesnik tumači simbole ljudskog postojanja, dešifrujući duboke strukture uma i srca. Kroz dijalektiku pesničke forme, istražujem pitanja postojanja, smisla i transcendencije, pokušavajući da osvetlim puteve ka unutrašnjoj i spoljašnjoj istini. Pesništvo, u svojoj suštini, može se smatrati kreativnim činom metafizičke refleksije. Kroz ritam, metafore i simbole, pesnik ulazi u duboke dubine ljudske duše, istražujući temeljne aspekte postojanja. Svaka pesma postaje arhetipski pečat koji otkriva slojeve kolektivne svesti i podsvesnog uma. Pesništvo je konstantna dijalektika između suprotnosti – svetlosti i tame, ljubavi i bola, života i smrti. Pesnik je ontološki istraživač koji se hrabro suočava sa paradoksima postojanja, pokušavajući da razume beskonačnu složenost ljudske egzistencije. U krajnjem, pesništvo postaje ritual transformacije, gde reči postaju alhemija duše, pretvarajući patnju u lepotu, bol u nadu i tugu u transcendenciju. Kroz pesnički čin, težimo da dosegnemo esenciju ljudskog iskustva i da otkrijemo duboku povezanost između pojedinca i univerzuma.“
Kako postati uspešan pisac, pesnik?
“Da biste bili dobar pisac, dobar pesnik, morate pre svega biti dobar human čovek, to je prva lekcija. Što se tiče postizanja uspeha kao pisac ili pesnik, mislim da je to kombinacija talenta, predanosti i vežbanja. I biti za to rođen. Biti uspešan pisac zahteva ne samo kreativnost i inspiraciju, već i upornost, rad i posvećenost zanatu. Na poeziji pesnik mora mukotrpno da radi, krvavo, da brusi, da kroji i prekraja do besvesti, i uvek može bolje, a ne da odmah objavljuje sve što nalupeta. Na nekim pesmama sam radio više meseci. Važno je neprestano učiti, čitati, istraživati različite stilove i tehnike pisanja, kao i aktivno raditi na unapređivanju svog zanata. Takođe, važno je biti otvoren za povratne informacije i konstruktivnu kritiku, kako bi se stalno napredovalo kao pisac.“
Da li govorite i arapski ili imate prevodioce?
“Ne znam arapski. Moju poeziju na arapski prevodi Iračanin koji dobro zna srpski, nekadašnji profesor Filološkog fakulteta Bashar al Hadla, kom sam zahvalan na saradnji u ovom izdavačkom projektu. Pričam engleski, ali pišem samo na srpskom, moje stihove na engleski maestralno prevodi Ljubica Jentl Tinska, pesnički genije, unuka čuvenog književnika i prevodioca Aleksandra Saše Petrovića. Zahvalan sam svima koji su učestvovali u stvaranju ovog dela.“
Gde ste sve putovali i da li Vas je svet promenio?
“Jeste, svet me je ipak malo promenio. Putujući, naučio sam da cenim različitost kultura i tradicija. Upoznavanje različitih ljudi i njihovih životnih priča još više mi je otvorilo um i dušu. Svako putovanje bilo je prilika za lični rast i razvoj. Čak i neka ružna iskustva mnogo vrede, na njima se uči. Bio sam u Indiji, Bahreinu, u Nepalu, u Omanu, Maroku, Iranu, Egiptu, Libanu, Jordanu, u Saudijskoj Arabiji… Iz Ujedinjenih Arapskih Emirata putovao sam u Kuvajt, Katar, Pakistan, Tanzaniju, Azerbejdžan, u Keniju, Tursku, Šri Lanku, Etiopiju, Kazahstan, na Maldive… Obišao sam oko 35 država. Ukupno, svet me promenio na način da sam postao svestan svoje uloge kao građanina globalne zajednice i da cenim raznolikost. Putovanja su me obogatila na mnogo načina i ostavila neizbrisiv trag na mom životnom putu. Ponosan sam na sve što sam naučio i radujem se budućim avanturama koje će mi doneti nova iskustva i spoznaje.“
Knjiga „Svetski bol“ autora Saše Milivojeva je poetsko remek-delo koje nas uvlači u suštinu ljudske patnje i traume širom sveta. Kroz stihove na srpskom, arapskom i engleskom jeziku, Milivojev istražuje ne samo bol pojedinca, već i kolektivnu patnju čovečanstva. Njegova poezija nije samo ogledalo stvarnosti, već i katalizator za promene – poziv na empatiju, razumevanje i akciju u stvaranju boljeg sveta. Kroz ovu zbirku, Milivojev nas podseća na našu zajedničku ljudskost i odgovornost prema svima koji trpe, ističući važnost dijaloga i solidarnosti kao put ka istinskom razumevanju i isceljenju.
To you my desert, I am returning, the land of happiness and serenity behold, the camel carries me towards the Sun, adorned with the hues of gold. Mother of noble heroes untold, Only you know how to forgive, Softly embrace, conceal a tear, Emirates, Mother, this life I have for you I’ll give, and no other.
. Here, where I have a sister and a brother, where all the doors are open for me, where Lilly blooms, as beautiful as can be, Emirates, the Heart of the world it’s thee.
. We’ll fly on the wings of the hawk, we’ll soar through all of the space and all time, embellish the stars with our flags, before we leave them behind, red, green, white and black will shine from Moon to Neptune and back. . A flash of white kandoras, glistening so bright, angels, guardians, illumine like starlight, glistening, from Dubai, right up to the Skies, to Abu Dhabi, to paradise, to sisters abayas, as black as the night. to father’s caress, where grows the seed of virtuousness, In the golden desert, thirsting for love, where the umbilical cord is breaking, where mother is always waiting, for the day, her son will return, from lands far and away, where Lilly blooms, as beautiful as can be, Emirates, the Soul of the world it’s thee. .Translated by Ljubica Yentl Tinska
Had it not been for a fact that I myself am a child of a poet, I may have failed to perceive the talent of a young man who lives faraway from his hometown, yet not far from his ancient archetype. Was Sasha Milivoyev born a poet, or is this what he had become, out of what breadth bears in its trail, that sharpens the senses and adds up all the sufferings, regardless. Milivoyev is simply a poet in the melancholy backdrop of the maker, who is sheltered and strengthened by his verses. Milivoyev knows that with poetry one transcends to timelessness, to infinity, to imortality and namelessness in which we become the twins and transmitters of Chist’s words, hence in his “Message After death” he says:
And I have died, in antiquity, and noone ached for me. Some rejoiced, young as I was, as I bled on the cross, drenched in blood, in agony.
Not a single tear rolled down for me, when they nailed my bones to yew, the dzelats were singing sneeringly. and I was smiling, forgivingly.
In that life so brief, in that cauldron of hell in the tarnished jaws I begged for love with poetry, fruitlessly.
Earnestly, the poet perceives the timelessness and supremacy of creation in which, owing to poetry no less, he forgives the numerous bypassers of life and looks at humanity from some other, altogether tranquil, distant angle. Milivoyev sings:
And as I have perished to all I have forgiven, soaring to Third Heaven.
Into the mountains of crimson jade, Barefoot with the angels I stroll, It is raining milk and honey on the squares of the city of gold, just as it did before.
Was there ever a true poet that did not dream of his own passing, especially being a melancholic? There is no poet that does not live a second or third life, through poetry bestowed. Sasha Milivoyev flawlessly perceives this ceaseless orbit, and hence draws to a close the most beautiful of his poems with these words:
Here, there is no pain and misery, resentment and poverty, fear and sin, by the beautiful streams, sweet fruits are blossoming, here, love is always waiting for you when you come to stay from far, far away.
The poet is within us, although at times miles away. It is with his gift that he transcends through space and time. With his talent, Milivoyev embodies just that. That is why his poetry is an internal howl that discerns the futility of the subjacent world of suffering and grief. The greatness of the poet lies in living in the suffering yet speaking from the unforeseeable heights, transforming the suffering into a blessing and being triumphant.
Faraway from his homeland Serbia, Sasha Milivoyev is nonetheless close to all of us. He left, but he knows that here, for him, love will always be the way, when he comes from far away. The Poets Souls Society is always waiting for him.
At last, an old Russian song says: All you need is to look up at the dark and towering, star embellished night skies’ to see the one that is faraway… And so, I too, can now, at night, from the vast distance, see and hear the poet Sasha Milivoyev.
PhD Mila Alečković professor of psychology and psychiatry, author
ex University of Sorbonne
International Society for Psychopathology of Expression and Art Therapy
Translated by Ljubica Yentl Tinska
.
Professor PhD Mila Alečković i Saša Milivojev
Sasha Milivoyev is an eminent Serbian writer, poet, columnist and a journalist, residing in Dubai, having left Serbia a long time ago due to discrimination, censorship (and blocking) in all media. He was one of the most widely read columnists in Serbia, the author of five books and a hundred columns published in daily newspapers. He is the author of the novel “The Boy from the Yellow House” as well as the numerous political speeches. His works have been translated into some twenty languages worldwide…
Saša Milivojev on the Front Page of Orange Star magazine
